قدرت‌های بزرگ و جهان پسا کرونا

سیاست قدرت‌های بزرگ در جهان پسا کرونا

آشوک شارما در یادداشتی که وب سایت موسسه امور بین‌الملل استرالیا آن را منتشر کرد؛ نوشت: پیدا کردن واکسن آن حداقل تا یک سال آینده بعید به نظر می‌رسد. بیش از یک و نیم میلیون نفر به این بیماری مبتلا شده و حدود صد هزار نفر قربانی شده اند. این همه گیری به بزرگترین فاجعه بعد از جنگ جهانی دوم تبدیل شده و اقتصادها را به رکود برده است. برای مهار شیوع این بیماری، دولت‌ها در سراسر جهان به بسته‌های اقتصادی حمایتی و تعطیلی کسب و کارها مجبور شده اند.

راهبرد آمریکا و سرسختی چین در منطقه هند-اقیانوسیه

سیاست خارجی ترامپ، علیرغم دیدگاه انزواگرایانه وی، به رهبری جهانی در نظم جهانی لیبرال ادامه داده است. تداوم برنامه‌ها و تعهدات امنیتی آمریکا در سراسر جهان، به‌ویژه تضمین منطقه هند-اقیانوسیه به عنوان منطقه‌ای مشترک و مرکز گرانش جهان به هم پیوسته، موید همین مطلب است. این راهبرد آمریکا ریشه در موضع نظامی جسورانه چین در منطقه هند-اقیانوسیه و چالش‌های قدرت هژمونیک آمریکا دارد که ثبات جهان پس از جنگ جهانی دوم را تامین کرده است.

از آغاز قرن ۲۱ ام، چین و آمریکا وارد یک رقابت ژئوپلیتیکی گسترده شده اند. اقدام متوازن کننده آمریکا در دوره بوش با «راهبرد بزرگ» وی و «قانون تجدید توازن» اوباما مشهود بوده است. ترامپ در تداوم این راهبرد، نام بزرگترین و قدیمی‌ترین دستورکار آمریکا را از اقیانوسیه به هند-اقیانوسیه تغییر داده و به اهمیت راهبردی هند در سیاست خارجی آمریکا تاکید کرد. اقدامات راهبردی آمریکا شامل مشارکت راهبردی قوی با هند، احیای ائتلاف چهارگانه بین آمریکا، هند، استرالیا و ژاپن، تعامل راهبردی نزدیک با کشورهای همسو و نگران از چین در منطقه (به‌ویژه ویتنام، تایلند، اندونزی و سنگاپور) و تداوم ائتلاف امنیتی با استرالیا، ژاپن و کره جنوبی بوده است. راهبردهای ایجاد توازن در آسیا و راهبردهای متعدد هند-اقیانوسیه به صورت گفتگوهای دوجانبه و چندجانبه، رزمایش‌های نظامی و مشارکت بین کشورهای دموکراتیک همسو، مورد حمایت چشمگیر دولت ترامپ بوده است.

طی دو دهه گذشته، تعمیق مشارکت راهبردی با هند، یکی از مهم‌ترین تحولات در اقدامات راهبردی آمریکا در منطقه هند-اقیانوسیه بوده است. دیدار ترامپ از هند در فوریه ۲۰۲۰ مشارکت راهبردی هند- اقیانوسیه و آمریکا- هند را به سطح جدیدی ارتقا داده است. مشارکت راهبردی جهانی جامع هند-آمریکا، ادعای نظامی چین و روش غیردموکراتیک آن را یک دغدغه مشترک قلمداد می‌کند که نظم قانون محور را به چالش می‌کشد.

کووید-۱۹ و تشدید رقابت چین-آمریکا و نقش آفرینی هند

در میان بحث‌های مربوط به آمریکای منزوی یا آمریکای تعامل کننده در دوره پساکرونا ، امر مسلم این است که رقابت ژئوپلیتیکی چین-آمریکا تشدید خواهد شد. ترامپ در سراسر ریاست جمهوری خود به مساله تعرفه‌ها در قبال چین تاکید کرد که به جنگ تجاری منجر شد. ژانویه ۲۰۲۰، چین و آمریکا برای کاهش جنگ تجاری به توافق رسیدند اما کووید-۱۹ رقابت راهبردی چین-آمریکا را تجدید کرد.

چین دارای رژیمی اقتدارگرا است. در سال‌های آینده وجهه بین‌المللی آسیب دیده چین در جهان پس از کووید-۱۹ به راحتی ترمیم نخواهد شد. کووید-۱۹ اعتماد به نفس آمریکا و جهان غرب، به‌ویژه کشورهای صنعتی گروه۷، را متزلزل خواهد کرد. برای کاهش وابستگی بیش از حد به چین، این ویروس آنها را به مدیریت زنجیره عرضه برانگیخته و آنها را به جای چین، به کشورهای درحال توسعه با توانمندی‌های تولیدی در آسیا، آفریقا و آمریکای لاتین سوق خواهد داد. در این زمینه، هند به عنوان تنها کشور قابل مقایسه با چین در میزان تولید، حیاتی است. دولت مودی با طرح‌های «ساخت هند» بر بخش تولید متمرکز شده است.

در خصوص مقابله با این همه گیری، هند بزرگترین تولیدکننده و صادر کننده دارو بشمار می‌رود. با این حال، هند در مهار کووید-۱۹ با چالش جدی مواجه است. استفاده هند از فرصت اقتصادی موجود در فضای پساکرونا، به اصلاحات اقتصادی این کشور بستگی خواهد داشت. در هر حال، پکن با هر نوع اقدام موازی با زنجیره عرضه چین، به‌طور تهاجمی مقابله خواهد کرد.

ژئوپلیتیک در جهان پس از کرونا

جهان پس از کووید-۱۹ شاهد به هم پیوستگی بیشتری خواهد بود. لزوم همکاری سیاسی در مدیریت بحران همه گیری، بلایای طبیعی و تغییرات اقلیمی عوامل محرکه این به هم پیوستگی است. این امر در آخرین دیدارهای گروه۷ و گروه۲۰ مشهود بود. کشورهای عضو خواستار همکاری سیاسی بیش‌تر برای مبارزه با همه گیری کرونا بودند. با این حال، کشورها در سراسر جهان به دنبال حفط منافع خویش نیز بوده و احتمالا رویکرد درون‌گرایانه‌ای نیز بروز خواهد کرد.

دوره پس از کووید-۱۹ رقابت چین-آمریکا را دوباره شعله ور خواهد کرد. صرف نظر از نتیجه انتخابات، نادیده گرفتن رهبری جهان برای آمریکا دشوار است. در دیدار اخیر گروه۷، کشورهای عضو (آمریکا، انگلیس، فرانسه، آلمان، ایتالیا و ژاپن) از اطلاعات نادرست چین در مورد شدت کووید-۱۹ اظهار نارضایتی کردند. مایک پمپئو، وزیر امور خارجه آمریکا، با تاکید بر «ویروس چین» از قول ترامپ، مقامات چین و رژیم کمونیست این کشور را به خاطر اطلاعات غلط و تبلیغ تئوری‌های توطئه، به باد انتقاد گرفته و کمک‌های پزشکی آن به متحدان آمریکا نظیر ایتالیا را موذیانه خواند. پمپئو با افزایش کمک‌های آمریکا به ایتالیا، با اقدامات چین مقابله کرده و تعامل آتی آمریکا با اروپا را نشان داد.

دوره پسا کرونا همانند دوره پسا جنگ جهانی دوم، سیاست خارجی آمریکا را به تعامل هرچه بیش‌تر سوق خواهد داد. ابهام رهبری جهانی آمریکا و احتمال اجتناب رقابت ژئوپلیتیکی چین-آمریکا از «تله توسیدید» هنگامی مشخص خواهد شد که جهان دست‌های خود را شسته و دوباره روشن شود.